piątek: 20.10.2017 imieniny: Ireny, Kleopatry, Witalisa   
eKartki:
ostatnio dodana
najpopularniejsza

Zasłyszane:
Myślenie to najcięższa praca i pewno dlatego nie cieszy się zbytnią popularnością.



O nas
Historia klubu
Było, nie minęło?
Ludzie
Kontakt
Aktualności
Nowości na stronie
Aerobik
Filmy
Galeria Pod śrubką
Koło modelarskie
SFOR
Szkółka szachowa
Teatr
Taniec
Wakacje ze śrubką
Warsztaty
Bajkowe Spotkania Teatralne
Festiwal Nauki i Sztuki
Cztery Pory Roku
Konkurs Modeli "śrubka"
Szachy w Galerii
Lasek
Konferencje Naukowe
Katowice Dzieciom
Ponad Granicami
Dzieci - dzieciom
Plener malarski
Inne
Twórcy
Biblioteka
Kawiarenka internetowa
Artykuły
Zaprosili nas
Kontr(a)wersje
Sporysz
Regionalia
Tam byliśmy
Prowincja
AKF NAKRĘTKA
Radio internetowe VIS
Kółko Cnót Wszelakich
Remont Klubu
eKartki









Po godzinach    Sporysz Sporysz
Historia osady - dzielnicy
Zdjęcia ze zbiorów prywatnych oraz rodziny Kubiców

Historia Sporysza – kalendarium.
Ogólna liczba miejsc ufortyfikowanych w dorzeczu górnej Wisły obejmuje 17 stanowisk. Z tej liczby cztery związane są z grupą krakowsko – częstochowską kultury łużyckiej. Wymienić tu należy: Grojec, k/Oświęcimia, Grodzisk k/Zatora, Międzyświeć k/Skoczowa, Zembrzyce i Sporysz. Grodzisko Sporysz – badania przeprowadzone w 1917 r. wykazały ślady osady i cmentarzyska związanego z kulturą łużycką.
Grupę grodzisk stanowią warownie wczesnośredniowieczne odnotowane w miejscowościach: Grodzisko, Marcyporęba, Międzyświeć, Stare Bielsko i Sporysz. Fragmenty warowni wczesnośredniowiecznej znajdują się na Grojcu w Żywcu-Sporyszu, nawarstwiające się na dawną osadę kultury łużyckiej. Na podstawie dotychczasowych badań można ustalić i w tym przypadku dwie późniejsze fazy osadnicze, choć nie o tak znacznej cezurze chronologicznej, gdyż następna faza wykorzystania grodu przypada na średniowiecze.
Analizując położenie grodów z tego terenu dochodzimy do wniosku, że również w tym okresie były one związane przede wszystkim z dawnym szlakiem wiądącym od Bramy Morawskiej i Przełęczy Jabłonkowskiej do Krakowa. Grodzisko w Sporyszu, położone w pewnym oddaleniu od tego szlaku mogło czuwać nad inną, lokalną odnogą tej drogi, prowadzącą wzdłuż Soły, ku Wiśle a następnie w kierunku Krakowa.
Osobna grupa obiektów – zamków średniowiecznych to zamki i „fortece” w Marwałdzie, Kobiernicach, Lanckoronie, Łazach, Malcu, Oświęcimiu, Zembrzycach i w Sporyszu.
W połowie XV wieku z Żywcu przebywał książę oświęcimski. Przypisuje się mu budowę zamków obronnych na Wołku w Kobiernicach i na Grojcu (pierwotnie Grodziec) w Sporyszu. Najstarszy zabytek średniowieczny odkryty na Grojcu to srebrna moneta Kazimierza Wielkiego.
Przed rokiem 1460 Żywiec zmienił właściciela. Tym razem dzieje miasta związane były z awanturniczymi dziejami Włodka i Bożywoja ze Skrzyńskich herbu Łabędź. Rycerze ci przybyli w te strony prawdopodobnie w związku z rozruchami husytów. Anna żona Mszczuja Łabędzia, starosty opoczyńskiego pochodziła z Moraw i była husytką. Łabędzie brali więc udział w wojnach husyckich na Śląsku i Morawach i odtąd może datować się ich pobyt w tych stronach i osiedlili się w pobliskiej Słowacji, a następnie nabyli Marwałd i Żywiec wraz z zamkiem na Grojcu (Sporysz) od Mikołaja Strzały.
Dobra, na których leżały zamki w Marwałdzie, Kobiernicach i Sporyszu należały do rodu Skrzyńskich herbu „Łabędź”, których historia tych ziem określiła mianem rycerzy – rabusiów. Nabyli oni te dobra jako dziedziczne lenno od Księcia Oświęcimskiego – Przemysława, stając się tym samym lennikami książąt oświęcimskich, a pośrednio korony czeskiej.
Do najstarszych zamków ziemi oświęcimskiej zaliczyć wypada zamek w Sporyszu, zlokalizowany na górze Grojec między Sołą i Koszarawą. Zamek ten został ponownie odbudowany początkiem XV wieku przez Bożywoja i Włodka Skrzyńskich i funkcjonował aż do schyłku XV w.
W latach 1450 – 1465 panowały w księstwie oświęcimskim wyjątkowe niepokoje wywołane częściowo przez samych książąt śląskich, częściowo przez Bozywoja i Włodka. W roku 1460 Włodek z góry Turza koło Dobczyc, z Marwałdu i Żywca (Sporysza) czynił wyprawy na sąsiednie ziemie. Król zmuszony był zorganizować przeciw niemu i Bozywojom wyprawę wojenną. Na czele szlachty strzyrzyckiej stanął Mikołaj Pieniążek z Witowic, starosta krakowski, któremu pośpieszył z pomocą Piotr Komorowski – starosta liptowski i orawski.
Lata 60-te XV wieku wiążą się z faktem wykupienia przez Kazimierza IV Jagiellończyka zestawu majątkowego dóbr marwałdzkich i żywieckich oraz oddanie ich w 1467 r. w ręce Komorowskich. Ród ten, początkowo oddany królowi polskiemu, na skutek polityki rodowej zmierzającej do wymiany tych dóbr na swe dawne, rodowe zamki orawskie, znajdujące się wówczas w rękach króla węgierskiego związał się z Węgrami, sprzymierzonymi w owym czasie z Krzyżakami, z obawy przed opanowaniem Marwałdu, Wołka, Sporysza i Szaflar przez załogę węgierską, nastąpiła ekspedycja zbrojna wojewody sandomierskiego i starosty krakowskiego Jakuba Dębińskiego. W wyniku tej wyprawy zamki te zostały całkowicie zburzone. Ostateczne uspokojenie nastąpiło dopiero po 1494 r. po odsprzedaniu przez książąt Zatorskich całego księstwa królowi Janowi Olbrachtowi.
1462 r – dochodzi do uwięzienia owdowiałej w międzyczasie Katarzyny Skrzyńskiej co nastąpiło po zdobyciu jej zamku w Marwałdzie przez wojska Jana Kazimierza IV Jagiellończyka. Ta wojownicza niewiasta, kontynuująca wojenne, a być może, jak podają niektóre źródła – zbójnickie rzemiosło swego męża, zostala uwięziona a następnie spalona na stosie w Krakowie.
Powodem jej uwięzienia i skazana na tak okrutną śmierć musiało być nie lada przewinienie, skoro król uchylił względem niej prawo nietykalności odnoszące się do rodów szlacheckich. Za oficjalny powód podawane było fałszowanie pieniądza, za co jednak nie karano wówczas śmiercią na stosie.
Należy brać pod uwagę przewinę o charakterze religijnym, w tym przypadki w grę mogło wchodzić najprawdopodobniej sympatyzowanie i popieranie ruchu husyckiego.
Polityka Mikołaja Komorowskiego okazała się fatalna w skutkach dla Żywca. Na podstawie późniejszych przekazów można przypuszczać że w 1477 r. pastwą płomieni i zemsty wojsk królewskich padł nie tylko zamek obronny na Grojcu lecz również miasta;
1477 r. – wsie państwa żywieckiego – w wykazie wsi pojawia się nazwa Sporysz; (str.48)
1562 r. – Jan Komorowski przekazał Łyskę wraz z polem Okle (część Sporysza) mieszkańcom Żywca na ich potrzeby. Komorowscy zezwolili miastu na łowienie ryb w Koszarawie w piątki i soboty;
1629 r. - Klucz zamkowy (występujący nieraz w dokumentach pod nazwą "Obszar") liczył 145 dymów. Wg Stanisława Szczotki Klucz Zamkowy zamieszkiwało 725 osób;
Obszar - nazwa miejscowości w granicach Sporysza;
Obszar - nazwa zakładu świeżarkowego z kuźnią do 1905 r. do zakończenia zarządzania arcyksiążęcego tym zakładem;
1567 r. – założono folwark zamkowy albo „Obszar” na części gruntów należących do miasta Żywca i wsi Sporysz o specjalności produkcji rolnej (latyfundium Komorowskich);
Pierwsza połowa XVII wieku – w skład „klucza obszarskiego” zwanym „zamkowym”, z folwarkiem w Sporyszu wchodziły wsie położone na wschód od Żywca: Sporysz, Trzebinia, Świnna i Przyłęków (ustabilizował się proes osadniczy);
1608 r. - Mikołaj Komorowski powiększył areał pola we wsi Sporysz zwany Obszarem przez rugowanie z ziemi Suchonia, Jana Kanika, Wacława Hilińskiego. Był to pierwszy folwark do zamkowego włączony;
1608 - 1715 r. - w związku z procesami osadniczymi i powstawaniem folwarków został dokonany podział dóbr żywieckich na 6 kompleksów folwarcznych zwanych kluczami (I połowa XVII w.). Niektóre z kluczy w wyniku rozwoju gospodarczego dóbr i trwającego procesu osadniczego zostały powiększone o kilka wsi. W szczególności dotyczy to kluczy Jeleśni, Węgierskiej Górki, Obszaru i Lipowej. Klucz Obszarski zwany zamkowym z folwarkami w Sporyszu obejmował wsie położone na wschód od Żywca, Sporysz, Trzebinię, Świnną, Sopotnię Małą i Przyborów oraz wieś Sienna położoną na zachód od Żywca;
1608 - 1626 r. - rozdrobnieniu uległy niemal wszystkie gospodarstwa chłopskie w dawnych wsiach rolnych, w tym w Sporyszu. Zmiany te miały swe główne źródło w procesach demograficznych i ekonomicznych. Na rolniczy charakter zagród w rejonie centralnym wskazuje ich struktura w której stanowczą przewagę wśród kultur posiadały grunty orne. Grupa chłopów korzystająca z różnych przywilejów i nadań w postaci zwolnień od określonych inwentarzem świadczeń feudalnych. Rolnicy nabywali również za gotówkę przywileje od dworu;
1629 - 1667 r. - ubyło 456 osób w wyniku najazdu Szwedów oraz migracji na Śląsk i na Węgry;
1667 r. - klucz zamkowy zamieszkiwało 269 osób;
Od 1672 r. - do tego Klucza przyłączono wieś Przyłęków powstała w latach 1626-1672 r. Państwo Żywieckie jak każda własność prywatna posiadało odrębną administrację której głównym ośrodkiem był zamek w Żywcu. Przy każdym folwarku funkcjonował aparat administracyjno - gospodarczy w skład którego wchodzili urzędnicy folwarczni, pisarze oraz służba pomocnicza jak karbowi, gajowi i owczarze;
1816 r. - Adam Wielopolski sprzedał ks. Albrechtowi Sasko-Cieszyńskiemu m.innymi Sporysz z Folwarkiem (Obszar);
1822 r. - zmarł ks. Albrecht przekazując dobra Karolowi Ludwikowi Habsburgowi;
1834 r. - przybyły do Żywca górnik z Ustronia stwierdził że odkryto pokłady rudy na Grojcu powinny starczyć na pracę wielkiego pieca. Dla urządzenia samodzielnej huty żelaza w Żywcu z wielkim piecem i świeżarkami brak odpowiedniej ilości paliwa (drewna).
30.05.1835 r. - Obwodowy Sąd Górniczy w Wieliczce udziela pismem L.48 zezwolenia na wydobywanie rudy na gruncie poddanego Franciszka Wieczorka w Sporyszu;
1836 r. - początek zakładu - kuźnia przekształcona na hutę z walcownią i cynkownią blachy. Własność Fryderyka Habsburga (Friedrischutte)
27.04.1837 r. - Oświadczenie adjunkta dyrekcyjnego Komory Cieszyńskiej E.Bischoffaa z = w sprawie urządzenia 4 świeżarek nad rzeką Koszarawą w państwie Żywieckim.
"Dzięki istnieniu znacznego spadku zwykły stan wody Koszarawy wymaga urządzenia jazu o wysokości zaledwie 2 stóp, który umieszczony będzie poniżej młynówki, która to młynówka wykorzystana będzie jednocześnie jako kanał napędowy i spławny i w związku z tym wdrożono już kroki o odstąpienie młyna i wymaga potrzebnego gruntu.
Z projektowanych 4 świeżarek mają być umieszczone po dwie w jednym budynku napędzane nasiębiernymi kołami o średnicy 14 stóp z młotami narzutowymi. Te  dwa budynki młotowni połączone będą w odległości od siebie, wynoszącej 500 sążni, a między nimi, przy kanale spławowym, mieścić się będą place składowe drewna i węgla, które w takiej odległości od budynku młotowni i folwarku nie będą zagrażać niebezpieczeństwu pożaru. Każda z tych świeżarek według założeń dla całego zakładu powinna wyprodukować tygodniowo 35 ctr kutego żelaza co w roku przy 50 tygodniach wyniesie 1750 ctn."

1837 – 38 r. - powstały w Sporyszu cztery świeżarki czyli urządzenia do przeróbki surówki żelaznej na żelazo kute. Zakład ten powstał na terenie dawnego folwarku Obszarskiego czyli zamkowego, a założony przez administrację ówczesnego właściciela Obszarskiego czyli zamkowego, właściciela Sporysza, arcyksięcia Karola Ludwika Habsburga. Świeżarki nosiły nazwę "Huta WIlhelma" i "Huta Fryderyka". W roku 1869 uruchomiono tu również walcownię blachy. W latach 70-tych XIX wieku średni stan zatrudnienia wynosił 116 osób. Z biegiem czasu przybyły: nowa odlewnia, młoty i świeżarki. Wybudowano dla robotników i personelu urzędniczego 10 budynków mieszkalnych, szkołę, konsum i gospodę. produkowano tu blachę dachową zamkową i puszki oraz żelazo kute. Surówkę do przerobu sprowadzani do Sporysza z Węgierskiej Górki, Ustronia, Trzyńca oraz Nowego Targu gdzie znajdował się zakład surówki węgierskiej;
Umowa dot. zamiany gruntów na obszarze pańskim folwarku.
"1.  Poddani Antoni i Regina Sapiński ze wsi Świnna odstępują z ich nabytego kontraktu z 9.01.1833 r. od zmarłego Andrzeja Wróbla na własność gruntu Zagroda, na którym zbudowany jest młyn, a z gruntu Pasionek cały znajdujący się w tyle za budynkiem młynaa grunt orny, od ujścia wody z Koszarawy do młynówki sąsiadującego z tym gruntem pastwisko z kamieńcem przy Koszarawie aż po obecne budynki młyna, wreszcie grunt potrzebny pod budowę kanału w całej swej długości na ich gruncie, według wytyczonej obecnie linii o szerokości kanału wynoszącej dwa sążnie i po dwa sążnie z każdej strony, z pełnym prawem własności arcyksiążęcemu państwu Żywiec natychmiast po zawarciu umowy.
2. Odstąpiony przez tych poddanych grunt posiada powierzchnię 2 i 1/2 morga, za który odstępuje im państwo z pańskiego obszarskiego Folwarku w pobliżu ich gruntu około młyna, zwanego zagrodą, pięć morgów ornego pola jako odszkodowanie - na własność.
3. Ponieważ kanał wodny przepływa w kierunku zakładu przez zabudowania młyna i znajdujące się tam piwnice ze stodołą, zobowiązują się poddani Antoni i Regina Sapińscy do całkowitego zlikwidowania młyna, rozebrania budynków młyńskich i przeniesienia ich na dalsze własne grunty lub na grunty otrzymane z pańskiego Obszarskiego folwarku odszkodawane 5 morgów pola."

1869 r. - stan techniczny i rozwój huty w Obszarze, wg Komory Cieszyńskiej przedstawia się następująco: 7 ognisk świeżarkowych, 2 małe ogniska świeżarkowe, 1 węglownia, 1 młot wydłużający, 1 młot do kucia blachy, 1 piec drzewny, 1 walcarka blachy, 1 maszyna parowa i 11 kół wodnych o łącznej mocy 168 KM;
1872 r. - zatrudnienie huty w Obszarze: 1 kierownik zakładu, 4 pracowników umysłowych, 1 nauczyciel, 4 majstrów, 115 robotników, 11 budynków w tym 8 mieszkalnych;
16.12.1884 r. - uruchomiona Stacja Kolejowa Sporysz - nazwa "Friedrischshutte" wywodząca się od nazwy jednego z działów  produkcyjnych tegoż zakładu.
15.10.1885 r. – wcielenie Gminy Sporysz do zakresu szkolnego Żywiec;
1987 r. – powierzchnia gminy Sporysz: rolnicza - 1.9612 ha, ogrody – 5744 ha;
22.05.1889 r. – wniosek o uregulowanie zakresu Szkoły Ludowej i organizacji Szkoły Filialnej w Sporyszu;
30.12.1893 r. – prośba do Dyrekcji Państwa Żywiec o wydzielenie placu pod nowobudowaną szkołę na parceli 1220 (parcela przy Świątkowicach) – najlepsze dla Sporysza i Obszaru;
4.02.1894 r. – prośba do Dyrekcji Państwa Żywieckiego o odkupienie 140 tys. cegieł na budowę szkoły po obniżonej cenie;
5.02.1894 r. – podziękowanie za obniżenie ceny cegieł;
11.02.1894 r. – propozycja działki pod budowę szkoły (obecnie ul. Kopernika);
1895 r. - w Sporyszu wybudowano dls potrzeb huty 14 budynków mieszkalnych, 1 konsum, 1 gospoda z łaźnią, 2 szopy i 4 konie;
           - zaopatrzenie w surowce: surówka wielkopiecowa z Ustronia a następnie z Węgierskiej Górki przewożone furmankami a później koleją (surówka i węgiel kamienny). Drewno spławiano rzeką Koszarawą i młynówką do zakładu z lasu arcyksiążecego 4000 sążni (do momentu zastosowania węgla kamiennego w 1869 r.);
           - pochodzenie pracowników: Galicja - 108 osób; Śląsk austriacki - 36 osób; Czechy Morawy - 29 osób; Austria, Węgry, Prusy - 16 osób;
1900 r. - zakład przeszedł na własność Austriackiego Towarzystwa Górniczo-Hutniczego. Produkcja walcowni i świeżarek w Sporyszu stawała się coraz mniej opłacalna aż w końcu 1909 roku zatrzymano ruch zupełnie;
16.06.1901 r. – przedstawienie kosztów rozszerzenia budynku szkolnego ( 9.667,- koron);
1905 r. - robotnicy z osad podmiejskich wraz z robotnikami z Żywca uformowali 2000 osobowy pochód, który przyszedł ulicami miasta w kierunku Fabryki Śrub w Sporyszu. Najbardziej uprzemysłowione były sąsiadujące z miastem gminy wiejskie: Sporysz i Zabłocie. Już w roku 1921 Starostwo Powiatowe rozpatrywało projekt przyłączenia do miasta gmin podmiejskich do których należały: Sporysz, Zabłocie, Isep i Stary Żywiec. Włączeniu tak zwanego Ispu do miasta sprzeciwił się Wydział Powiatowy gdyż na Ispie mieszkał Karol Stefan Habsburg, najpoważniejszy płatnik podatkowy wydziału powiatowego.
1908 r. książka budowy rafinerii spirytusu – Arcyksiążęcy Rafinery i Wolny Skład spirytusu
– Obszar Sporysz, stajnie o powierzchni 1600 m 2 – Naczelnik Gminy Sporysz A.Reimschussel;
8.01.1908 r. – wniosek o przekształcenie szkoły 2 klasowej w 4 klasową w Sporyszu;
29.06.1908 r. – wyciąg ksiąg gruntowych dla dóbr tabulacyjnych Sporysz – Obszar;
1910 r. - za 400 000 koron nabyła nieczynny zakład Spólka Akcyjna z Oświęcimia pod nazwą  "Pierwsza Galicyjska Fabryka Śrub, Nitów i Nakrętek". Po dokonaniu niezbędnych adaptacji i przeróbek produkcję zakładu przestawiono na wyrób śrub i nitów;
1910 r. -  zainstalowano w firmie: 2 elektromotory, 16 szt. tłoczni różnych rozmiarów, 30 szt. maszyny do obróbki, 2 szt wentylatory, 2 szt. transmisja głównych wałów;
1911 r. - po adaptacjach i przeróbkach początek działalności w branży śrubiarskiej,
1912 r. - Śrubiarnia w Sporyszu należała do Austiackiej Spółki akcyjnej dla Fabrykacji Śrub i Wyrobów Kutych - Brevullier ska i A.Urban Synowie. Główna siedziba koncernu kierująca szeregiem fabryk w Austrii, na Węgrzech, na Bałkanach i w Polsce, znajdowała się w Wiedniu. Przeciętna wysokość produkcji zakładu w Sporyszu   kształtowała się w granicach 250 - 300 ton wyrobów miesięcznie przy stanie zatrudnienia 350 osób;
1914 r. - szkoła 2 klasowa w Sporyszu,
Od 1914 do 1921 r   - gorzelnia nieczynna;
1921 r. – powierzchnia gminy Sporysz: rolnicza - 1.3264 ha, ogrody – 2.5744 ha;
1921 r. – inż. Józef Guttenberger – kierownik Zarządu Dóbr Rolnych w Sporyszu;
1921 - 1939 r. - parcelacja dóbr Habsburgów; nabywcy działek w Sporyszu: Michał Cieślik, Ferdynand Caputa, Genowefa Wrężel, Anna Wrężel, inż. Karol Pluciński, mgr Jerzy Mituś, Roman Pyrzyk, Edward Majkowski, Jan Kubica, Wojciech Kania, Juliusz Stawowczyk, Adolf Krumholz, Ludwik Toman, Rudolf Nieuważny, Alojzy Prasivka, Maria Kozubowa, Adam Tomasz Chałupski, Stefan Zabłocki, Zygmunt Batsch, Alojzy Żyłek, Rudolf Nieuważny, Maria Fediuk, Helena Zychowa, Magdalena Pilarz, Kółko Rolnicze - Koleby;
1923 r. -  oświadczenie o ruchu gorzelnianym w Sporyszu (DDŻ 779);
przed 1.01.1922 r. - gorzelnie nieczynne ze względu na duże kłopoty w zdobyciu produktów rolnych dla potrzeb gorzelni;
         Wilhalm Glasner - właściciel Fabryki Wódek i Likierów w Żywcu, Isep, ul. Główna 61/62;
         Podpisany Zarząd Państwowy Dóbr Żywiekich zobowiązuje się gorzelniom w Lipowej, Wieprzu, Sporyszu, Jawiszowicach i Brzeszczach dostarczać przez cały czas trwania dzierżawy płody rolne po cenach targowych do wyrobu spirytusu (Dzierżawa od 1.01.1922 r. do 31.12.1926 r.);
do 1945 r. - w granicach Sporysza Grojec i Park; (DDŻ.1163);
16.12.1921 r. – przystąpienie gorzelni w Sporyszu do Ogólnopaństwowej Organizacji Przemysłu Spirytusowego;
1.01.1922 r. – 31.12.1926 r. – kontrakt dzierżawny na rzecz Wilhelma Glasner – właściciel Fabryki Wódek i Likierów w Żywcu;
3.03.1923 – 24 r. – polisa ubezpieczeniowa od ognia (Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych) w Krakowie (budynek gorzelni, szopa, komin, stodoła)
2.10.1923 r. – podwyższenie wartości ubezpieczenia jw;
1924 r. - Zarząd Dóbr Rolnych w Sporyszu: Wolny Skład Spirytusu w Sporyszu, Gorzelnia Rolnicza w Sporyszu, Rafineria Spirytusu w Sporyszu ( 10 hl spirytusu dziennie), obory dla bydła w Sporyszu;
1928 r. – opis drzewostanu na Grojcu – swierk, modrzew, sosna, dąb, jawor, jesion;
Początek 1928 r. – Gmina Sporysz – powierzchnia 77.7203 ha – (Oklówka, role, Park, Koszarawa);
17.05.1928 r. – ukonstytuował się oddział Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego w Sporyszu. Oddział grupował robotników Fabryki Śrub gdzie mieścił się lokal. Z działaczy Oddziału należy wymienić robotników sporyskiej fabryki, którymi byli: Michał Wotnicki, Tomasz Haczek, Józef Sanetra, Emil Olszowski, Rudolf Krzemień, Andrzej Kania, Jan Durczak i Michał Pilarz. Działało tu amatorskie kółko teatralne występujące ze swymi przedstawieniami w restauracji „u Kubicy” (obecny budynek Klubu „śrubka”;
1930 r. – 1939 r. – dyrektor Szkoły Powszechnej – Jan Mituś;
wrzesień 1939 r. - spotkanie w domu kpt. Wenancjusza Zycha w Sporyszu z udziałem Otton Klobus właściciel Łodygowic i arcyksiążę Habsburg z Żywca  dot. podejmowania pierwszych kroków zmierzających do zorganizowania organizacji zbrojnej wymierzonej w okupanta. Habsburg z Klobusem przekazują pewną sumę pieniędzy na sfinansowanie planowanej działalności;
listopad 1939 r. - w domu kpt. Wenancjusza Zycha zostaje awiąana konspiracyjna organizacja ruchu oporu o charakterze wojskowo-cywilnym w składzie; dowódca - kpt. Wenancjusz Zych (ps.Szary), podchorążowie: Jan Urbaniec (ps. Ponton"), Jan Bernacik, zbigniew Tyczkowski, i Karol Staszkiewicz, sierżanci: Stanisław Góra (ps. "Sęp") i Edward Miodoński (ps. "Longinus") oraz starszy sierżant Wojciech Galica (ps. "Jeleń"), Maria Zych (ps."Sołtysianka"), Aleksandra Zych (ps. "Kulka"), Wenancjusz Zych (ps. "Harnaś"), i Maria Gąsiorek (ps."Wierna").
Od 1939 r. – Volksschule z językiem polskim – kierownik: Jan Mituś;
        - osrodek konspiracyjny Armii Krajowej, tajne nauczanie w szkole,
        - Teodor Pawłowicz – matematyka, fizyka, łacina,
        - Walenty Augustynowicz – biologia,
        - dr Helena Podkulska – język polski,
        - Kazimiera Białkówka – biologia, chemia;
1945 r. - z działań II wojny światowej Fabryka Śrub w wyszła mocno zniszczona;
1945 r. - 30 maszyn uległo zniszczeniu, rozprucie kotła lokomobili;
Sprawnie dokonano remonty uszkodzonej turbiny parowej co pozwoliło na rozpoczęcie produkcji zakładu;
1945 r.  - przed pożarem fabryki bronili: Tomasz Haczek, Ludwik Toman, Alojzy Prasiwka, Józef Jeleśniański, Erwin Kisza, Jan Hepp, Józef Lach, Antoni Nikiel, Roman Feret, Jan Durczak i inni.
1946 r. - odremontowano i zamieniono na bursę i miejsce nauki dla kursów zbiorczych szkolenia śrubiarskiego;
1947 r. - zorganizowano Szkołę Przemysłową z trzyletnim programem nauczania;
1947 - 1948 r. - (luty) - uruchomienie Domu Kultury;
1949 r. - Szkoła Przemysłowa (09) 3 podwójne klasy (200 uczniów);
1949 r. - (20.04.) - protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwo przejęto na własność państwa (art.3 ustawy z 3.01.1946 r. - Dz.U. nr 3 poz 17);
1949 r. - zbudowano bursę dla absolwentów SPP w ramach przyuczania do zawodu - później biura - fabryczny Oddziała Zaopatrzenia Robotniczego (OZR);
1949 r. - uruchomienie przedszkola i Stacji Opieki nad Matką i Dzieckiem przy Fabryce Śrub;
1950 r. - oddanie do użytku budynku Technikum Mechanicznego i 3 letniej Zasadniczej Szkoły Metalowej;
1955 r. - do Sporysza powraca, syn kpt. Wenancjusza Zycha (ps."Szary" i"Dziadek") jego syn Wenancjusz jr (ps. "Harnaś"), porucznik WP, 75 Dywizji Strzelców Karpackich;
21 - 22 czerwca 1955 r. - wezbrane wody Koszarawy zerwały most w Sporyszu;
1956 r. - trwa budowa mostu Sporyskiego na Koszarawie;
1956 r. - oddana do eksploatacji hala remontowo narzędziowa Fabryki Śrub;
1957 r. - oddana do eksploatacji remiza straży pożarnej Fabryki Śrub,
1958 r. - przystąpiono do budowy nowej siedziby Szkoły Podstawowej w Sporyszu na gruntach przejętych od Państwowego Funduszu Ziemi; Przaewodniczący Społecznego Komitetu Budowy Szkoły: inż. Władysław Woch, sekretarz Społecznego Komitetu Budowy Szkoły - Władysław Zwierzyna;
1959 r. - zatrudnienie 1248 osób w Fabryce Śrub,
4.12.1960 r. - oddano do użytku nowy budynek Szkoły Podstawowej nr 3 w Żywcu - Sporyszu;
07.1965 r. - oddano do użytku pierwszą część Zakładu Uzdatniania Wody (wodociągi) przy ul. Kopernika.
1967 r. - nazwa stacji kolejowej została przemianowana z nazwy "Sporysz" na "Żywiec - Sporysz". W tym czasie powstało kilka bloków mieszkalnych w ramach budowanego osiedla robotniczego (Osiedle pod Grapą);
1980 r. – Henryk Żywotko sugerował wyodrębnienie jednego lub dwóch rezerwatów w procesie przystosowania Grojca do spełniania funkcji rekreacyjnej (Karta Groni IX-X str. 155)


Klub śrubka

powrót

  ostatnia aktualizacja: 31.08.2017 13:28:42 Copyright ©2003-2006 Stowarzyszenie Kulturalne "prowincja"